Erik van den Doel had zich ook geen prettigere start van dit NK kunnen wensen. De 18e zet van Robin Swinkels, 18…Ph5?!, bood wit al wat aardige mogelijkheden. “Met 20…d5 en 21…La8 ging Robin in de schwindelmodus,” meende Erik. Maar een zet later was de tegenaanval met 22…b4 mis. Het werd, zoals wel vaker in het schaken, een kwestie van ‘wie het eerst komt, het eerst mat’, en dat was in dit geval wit, op een niet mis te verstane manier.

Trekt wit de dame terug, dan gaat het zelfs helemaal mis met hem, zoals Van den Doel aangaf: 25.De2 bxc3 26.De5 Txb2+ 27.Kc1 en nu is het na 27…Tb1+! zwart die mat geeft!

Maar zoals u al wel had gezien is hier iets anders aan de hand: 25.Dxh7+!! Kxh7 26.h5 en nu had Robin misschien gedacht met 26…f5 toch nog aan de beurt te zijn, maar na 27.gxf6! Kg8 28.hxg6…

… is het toch uit! Robin liet zich keurig matzetten. Eentje voor de combinatieboekjes!

De eerste zege van dit kampioenschap kwam op naam van Rolinde den Heijer, die met een fraai stukoffer de koning van Marlinde Waardenburg danig op de tocht had gezet, en de aanval naar winst voerde.

Tekenend voor de aanpak van Marlinde was dat zij in plaats van 13.Lg3 lang zat te kijken naar 13.Pxd4? gxh4 en nu op den duur naar paardoffers op b5 of zelfs e6. Verder was 17…Da5+! sterker geweest dan 17…Dxf6, want hierna had Marlinde, in plaats van de loper op b7 te snoepen, 19.Ld3 kunnen spelen om door te ontwikkelen. Nog een laatste moment uit deze partij:

Als wit hier 20.Kd2 had gespeeld was 20…0-0-0+ een leuk einde geweest voor Tim Krabbé’s Schaakcuriosa. Na 20.Ke2 komt dat niet met schaak en dan was het toch, laten we zeggen, wat minder geweest voor zwart.

Met zijn originele, onconventionele stijl heeft Hugo ten Hertog de laatste jaren een mooie reputatie verworven. Maar tegen een doorgewinterde rot in het vak als Erwin l’Ami is het toch een tikje kwader kersen eten. Hugo miste op zet 19 een kans die commentator Paul van der Sterren en diens publiek met stomheid sloeg (in overdrachtelijke zin, natuurlijk).

Blijkbaar is 18…g6 19.Tb5 Da4 hier nog min of meer OK, maar Erwin wilde die torenzet natuurlijk verhinderen met 18…Lc6. Nu kwam Stockfish met de waanzinnige zet 19.0-0!!. Het blijkt dat wit niet moet aanvallen over de h-lijn (René Olthof in het publiek: “Moet je eens kijken hoe vaak Hugo in zijn witpartijen h2-h4 speelt!”, maar over de f-lijn met het fabuleuze idee e5-e6! Dan is …fxe6 Txf8+ zo’n beetje zelfmoord, terwijl na …dxe6 d7 Pg7… de zwarte dame geen velden meer heeft na Tb5 Lxb5 cxb5! – telt u maar na!

Over de Vrouwen hebben we tot nu toe nog niet veel bericht, omdat aan alle vier borden de openingen in het algemeen vrij rustig verliepen. Inmiddels is er echter alweer vrij veel gebeurd. De partij tussen Robin Duson en Colleen Otten is een grimmige strijd, waarin Otten een tikje beter lijkt te staan na een sterke actie in het centrum. De achttienjarige debutante Elysia Feng, vorig jaar Nederlands Jeugdkampioene, biedt uitstekend weerstand tegen de geroutineerde Mariska de Mie. Ze snoepte zojuist zelfs een pionnetje, moet die wel teruggeven, maar lijkt nog steeds heel acceptabel te staan. Maar het grote vuurwerk brandt op het bord van de twee ‘linden’: Marlinde Waardenburg en Rolinde den Heijer.

De grote boosdoener is hier 14.Dxc3?. Marlinde had eerst op d8 moeten ruilen en dan met de pion terug moeten slaan. Nu gingen na 14…Pc6 alle alarmbellen rinkelen in de witte stelling. Met 15.a3 kon wit de penning met 15…Lb4 verhinderen, maar na 15…b4 werd het er niet veel beter op. Het ging zelfs zo ver dat Rolinde haar loper op b7 kon offeren om de witte koning uit zijn tent te lokken, en nu heeft zwart een zinderende aanval omdat de witte koningsvleugel lam is.

Waar blijven de tijden van de klassieke, solide, harmonische pionnenstructuren? Werp alleen even een blik op het potje tussen de houwdegen Hugo ten Hertog en de gelouterde Erwin l’Ami.

Met zo’n pion op d6 lijkt de zwarte stelling op gewelddadige wijze in tweeën gesplitst met een gapende kloof op de d-lijn, maar ook wit laat zich niet onbetuigd qua kromheid van zijn pionnenstelling. Toch houden wij hier het gevoel aan over dat deze partij niet in remise gaat eindigen – in ieder geval niet snel.

Mijn excuses voor al deze diagrammen in dit vroege stadium, maar de man van de liveborden, Fons van Hamond, heeft me net een fijn foefje aan de hand gedaan om die te downloaden!

Het Groningse onderonsje tussen Sergey Tiviakov en Eelke de Boer is na een rustige start (een Berlijnse Spanjaard met 4.d3, wie zei dat een Nederlands Kampioenschap niet internationaal kan zijn?) ook aardig ontvlamd en dat kwam vooral doordat Eelke snel zijn ervaren tegenstander aan de tand ging voelen met 14…f5. Een interessant moment kwam er op zet 16.

Zwart valt met 16…Df7 het paard op d5 aan, maar Tivi reageerde koeltjes met 17.dxe5!. Immers, na 17…Dxd5 hangt het paard op h5 ook, en wit staat al zeer goed na 18.Lc4! gevolgd door 19.Dxh5. Natuurlijk sloeg Eelke met de pion terug, maar er blijven allerlei tactische grappen in de stelling zitten, bijvoorbeeld 18.Pe7!?.

Bij Twan Burg en Ivan Sokolov wordt het ook scherp. Twan heeft in een Schots Vierpaardenspel de pionnen voor zijn koning naar voren gestouwd, dus dat dreigt hommeles te worden. Paul van der Sterren noemde het in zijn commentaar ’tweesnijdend’ voor wit – een mooie klassieke schaakterm voor wat we misschien tegenwoordig ‘dubieus’ zouden noemen.

Hier ruilde Sokolov op d3, terwijl het ook heel interessant had kunnen worden met een stukoffer: 14…Dh4!? 15.f5 h5. We kunnen volstaan met te zeggen dat Stockfish hier 16.Te2 aanbeveelt, maar cruciaal is natuurlijk 16.fxg6 fxg6 met een gevaarlijk initiatief voor zwart. Sokolov pakte het op een veel ‘volwassener’ manier aan en staat inmiddels beter, omdat hij goede expansiemogelijkheden in het centrum heeft en de witte loper, voor het moment dan, een beetje tegen zijn eigen ver opgerukte pionnen staat aan te kijken.

En om maar meteen door te gaan met Loek: 1.Pf3 lijkt een flauw zetje, maar 5.h4 en 6.h5 zijn dat allerminst. Het lijkt geïnspireerd door een oud schaakmaatje van Loek, de illustere Manuel Bosboom. In ieder geval zal Thomas Beerdsen nu wel twee keer nadenken voordat hij kort rokeert.

Het NK Schaken Algemeen en het NK Schaken Vrouwen 2026 zijn zojuist geopend door toernooidirecteur Ad Bruijns. Hij heette de deelnemers van harte welkom namens de KNSB en de Stichting Schaak Promotie die dit evenement organiseert. Bruijns richtte een speciaal woord van dank aan het Renaissance Amsterdam Schiphol Airport Hotel, met wie de samenwerking uitstekend is; de mogelijkheden en de flexibiliteit op deze locatie zijn enorm.

De volgende spreker, Remmelt Otten, de nieuwe voorzitter van het Bondsbureau, maakte gewag van een heel sterk deelnemersveld, zelfs nu de twee sterkste Nederlandse spelers, Anish Giri en Jorden van Foreest, niet van de partij zijn (Otten sprak van ‘functies elders’). De twee spelers met de ruimste ervaring, Loek van Wely en Zhaoqin Peng (die in de eerste ronde nog niet speelt), hebben respectievelijk acht en veertien titels op hun naam staan. Dat aantal van Peng zal wel uniek blijven; Loek wil graag het record van Timman evenaren (negen titels). Een hele opgave voor een 53-jarige, maar zoals ‘KingLoek’ deze week zei in de podcast met Dirk Jan ten Geuzendam van New In Chess, “kijken naar partijen van anderen is zwaarder dan spelen”. Toch zullen wij proberen ons goed van deze taak te kwijten, en we zullen er zeker ook een hoop lol aan beleven.

Otten gaf het stokje over aan grootmeester Paul van der Sterren, met wie hij als uitgever van New In Chess twee fraaie boeken heeft gepubliceerd: In Black and White, zijn schaakautobiografie die in 2024 door de English Chess Federation als ‘book of the year’ werd uitgeroepen, en Mindful Chess over schaken en meditatie. Van der Sterren, die een jaar of 25 geleden voor het laatst deelnam aan een NK, zei dat hij het nog altijd “heel vreemd” vond om “aan de kant van de bobo’s te staan”. Hij maakte verder nog melding van een record: hij had op een gegeven moment vijfentwintig keer aan het NK deelgenomen en drieëntwintig maal niet gewonnen. Dit record werd niet lang daarna verbroken door John van der Wiel, die in totaal zesentwintig maal niet won, volgens de spreker. En dus, aldus Van der Sterren: “Loek, mocht het niet lukken met die negende titel, dan doe je toch in ieder geval een stapje op die andere lijst.”

Vervolgens gaf hoofdarbiter Frans Peeters nog uitleg over een paar regels en waarschuwde hij voor een bron van lawaai. Vorig jaar waren dat kerkklokken in de buurt, dit jaar is dat een luidruchtig koffiezetapparaat. Natuurlijk gaan we proberen daar iets aan te doen.

Paul van der Sterren deed de gongslag om de ronde te openen, en ook de eerste zet aan het bord van de deelnemer met de hoogste rating. Dat is dus Loek van Wely. “Doe maar een paardzet,” zei Loek. En 1.Pf3 bleek de goede te zijn. En daarmee zijn de Nederlandse Schaakkampioenschappen 2026 begonnen.

De aftrap wordt vandaag verzorgd door Harold van der Heijden, de eindspelstudiecomponist die in de loop der jaren een database van meer dan 100.000 studies heeft aangelegd die internationaal toonaangevend is.

Harold is ook ‘FIDE-judge’ voor de beoordeling van eindspelstudies en hoofdredacteur van het internationale tijdschrift EG (de Nederlandse voorganger daarvan was EBUR). De vereniging voor eindspelstudies ARVES (Alexander Rueb Vereniging voor EindspelStudies) organiseert vele voorlichtingsbijeenkomsten door het land. De benaming ‘studies’ zegt het al: de echte liefhebber ziet de eindspelstudie als een kunst. Terwijl de stellingen zoveel mogelijk op een partij moeten lijken, moeten de wendingen en de pointes mooi en onverwacht zijn, zeker volgens Van der Heijden. Jan Timman, die op 18 februari dit jaar overleed, was ook een passioneel en begenadigd eindspelstudiecomponist. Onze hypergrootmeester wordt door ARVES geëerd met een herdenkingstoernooi dat volgend jaar wordt afgerond.

Een goede eindspelstudie is niet alleen een mooi kunstwerk, studies worden ook regelmatig door sterke schakers gebruikt om hun tactische vaardigheden (vooral in het eindspel) te trainen. Niet alleen Timman is daarvan een bekend voorbeeld, ook de vorig jaar veel te vroeg overleden Daniel Naroditsky schreef hierover veel in het Amerikaanse tijdschrift Chess Life. En in het publiek vanmorgen zaten ook de bekende Nederlandse schakers Rob Bertholee en grootmeester Twan Burg, die over een klein uurtje tegen Ivan Sokolov gaat spelen!

Van de 120.000 studies die zijn gecomponeerd, staan er ruim 100.000 op de website die Van der Heijden heeft ontwikkeld: www.hhdbvii.nl. Die database is van groot nut om na te gaan of er geen voorgangers zijn van een bepaalde studie, of zelfs of er niet plagiaat wordt gepleegd. De herkenning van thema’s gaat steeds beter, ook doordat er een programma genaamd ‘Chess Query Language’ is ontwikkeld door Lewis Stiller en Gady Costeff, waarmee op thema’s gezocht kan worden in de database. ARVES heeft een omvangrijke website op het gebied van eindspelstudies, genaamd www.arves.org. De webmaster is Peter Boll.

Van der Heijden sloot zijn lezing natuurlijk af met een aantal fraaie studies, maar toen moest uw razende reporter alweer naar elders. Voor nu, voor de geïnteresseerden: raadpleeg vooral de website www.arves.org, en lees ook Timman’s boeken The Art of the Endgame en zijn zwanenzang, Timman’s Studies!

Het NK Schaken begint vandaag om één uur ’s middags, na een officiële opening met grootmeester Paul van der Sterren, die ook commentaar geeft op de partijen, en de nieuwe directeur van het bondsbureau, Remmelt Otten. Natuurlijk zullen alle acht partijen in het NK Algemeen en alle vier partijen in het NK Vrouwen live te volgen zijn, en belichten wij de gebeurtenissen hier op dit blog. Stefan Kuipers geeft commentaar via de stream. We zijn er klaar voor!

Vandaag, vanaf 11 uur al, is er ook een lezing over eindspelstudies door Harold van der Heijden.

Peter Boel